Następuje wyraźna zmiana proporcji ciała dziecka. Wydłuża się głowa dzięki silnemu rozrostowi żuchwy, co szczególnie można zauważyć u chłopców, łuki brwiowe stają się bardziej wyraziste, rosną uszy, wydłuża się nos. Dotychczasowe rysy, typowo dziecięce zmieniają się i dziecko staje się przejściowo jakby brzydsze (poczwarka), aby w końcu okresu pokwitania upodobnić się całkowicie do człowieka dorosłego. Zmienia się też kształt ust, wydłuża się szyja, a u chłopców pojawia się tzw. jabłko Adama, które powstaje na skutek silnego rozrostu krtani. Rozrost krtani i wydłużenie się fałd głosowych powodują tzw. mutację głosu. Chłopiec w okresie mutacji wydaje raz wysokie, to znowu niskie dźwięki, mówi się, że "pieje". Gwałtownie rosną w tym okresie kończyny górne i dolne, stopy i dłonie, przez co sylwetka dziecka robi się "kanciasta", a w ruchu chłopiec przypomina małpę. Stąd powstała nazwa "małpi wiek". Wyraźnie rozwijają się barki u chłopców i biodra u dziewczynek. Chłopcy są w tym okresie raczej szczupli i wzrasta ich siła mięśniowa, dziewczynki natomiast "zaokrąglają się" z powodu obfitego odkładania się tłuszczu. Zaczyna się pojawiać owłosienie w okolicy narządów płciowych, pod pachami, na twarzy i tułowiu u chłopców, a u dziewczynek na wzgórku łonowym i pod pachami. U chłopców następuje powiększenie się worka mosznowego i jąder, a później wzrost prącia, które osiąga w pełnej dojrzałości długość w granicach 13—17 cm. U dziewcząt rozrasta się tkanka tłuszczowa na wzgórku łonowym, rozwijają się wargi sromowe, zmienia się flora bakteryjna pochwy, następuje wzrost piersi. U chłopców często dochodzi do obrzęków gruczołów sutkowych, jest to jednak zjawisko przejściowe i normalne.
Skóra dziewcząt i chłopców ulega w tym okresie łatwemu zakażeniu na skutek wzmożonego wydzielania gruczołów łojowych i potowych. Na skórze pojawia się tzw. trądzik młodzieńczy, który sprawia tak wiele kłopotów młodzieży i każe im szukać porady u dermatologa i w gabinetach kosmetycznych. Specjalne gruczoły potowe okresu pokwitania, tzw. gruczoły apokrynowe, wydzielają szczególnie nieprzyjemną woń.
Za szybkim rozwojem tułowia i kończyn nie nadąża rozwój narządów wewnętrznych dziecka, przez co męczy się ono szybciej i nie może podejmować jeszcze dużych wysiłków fizycznych. Wydolność układu trawienia, nerek i niektórych innych narządów jest już taka sama jak u człowieka dorosłego.
Pierwsza miesiączka u dziewcząt pojawia się przeciętnie w 12—13 roku życia. Pierwsze polucje u chłopców, świadczące o produkcji plemników, w 14—15 roku.
Rozwój narządów płciowych i sutków ma kilka faz. Dobra znajomość tych faz i kolejność ich występowania pozwala określić poszczególne etapy pokwitania i ich prawidłowy przebieg. Klimat, a także rasa, nie mają większego wpływu na Przebieg pokwitania. Natomiast duże znaczenie w tym okresie mają jakość i ilość pożywienia.
Okres dojrzewania to nie tylko zmiana sylwetki dziecka, wyrazu twarzy i rozwój narządów płciowych. Ogromne zmiany zachodzą również w rozwoju umysłowym, psychice i zachowaniu dziecka. Co prawda nie istnieje żaden test, który mógłby precyzyjnie określić poszczególne etapy okresu dojrzewania, ale sposób myślenia i zachowania jest w tym okresie u wielu osób bardzo podobny. Typowy jest stan niepokoju, zmienność nastroju i usposobienia. Młodzież zaczyna teraz wyraźnie naśladować dorosłych i domaga się ich praw, chce być traktowana poważnie, demonstruje swoją samodzielność. Na ogół jednak, mimo swej dorosłości, niechętnie podejmuje obowiązki dorosłych, często odczuwa w tym okresie wyraźną niechęć do nauki, dyscypliny i nie respektuje regulaminów szkoły, które przed okresem pokwitania chętnie akceptowała. Zmienność nastrojów jest przyczyną wybuchu nie bardzo uzasadnionej i przesadnie okazywanej wesołości lub smutku i apatii. Koncentracja uwagi jest utrudniona, zadania domowe odrabiane niedbale. Następuje wyraźne zainteresowanie się chłopców koleżankami, których dotychczas nie zauważali, lub nawet nie znosili. Młodzież nawiązuje trwałe i "dozgonne" przyjaźnie, a rodziców i opiekunów zaczyna ledwie tolerować.