Po czwartym roku życia nie wolno dziecka zmuszać do pójścia do łóżeczka w ciągu dnia, jeśli nie ma ono na to ochoty.
Po drugim roku życia należy już zaczynać naukę mycia zębów. Używamy do tego bardzo miękkiej szczoteczki oraz pasty do zębów dla dzieci o słodkim smaku, a najlepiej — pasty z domieszką fluoru, który zapobiega próchnicy zębów. Należy pamiętać, że dziecko powinno mieć własne ręczniki, myjki, kubeczki do mycia zębów i grzebyczek do włosów. Systematycznie uczymy dziecko korzystać ze wszystkich jego przyborów toaletowych.
Pisałem już, że 10-miesięczne niemowlę można próbować wysadzać na nocniczek. Musimy zadbać o to, ażeby nocnik zawsze był czysty, wygodny i aby nie był zimny. Obecnie przemysł nasz produkuje coraz lepszy sprzęt higieniczny dla dzieci, o dużych walorach estetycznych.
Od maleństwa należy przyzwyczajać dziecko do mycia rąk; po każdym wstaniu z nocniczka lub wyjściu z ubikacji, a przede wszystkim przed każdym posiłkiem w ciągu dnia.
Umiejętność poprawnego mycia poszczególnych okolic ciała jest jeszcze w tym wieku sztuką i sztuki tej musimy dziecko nauczyć.
Małemu dziecku do lat 4 nie powinno się pozwalać na oglą danie telewizji. Nie należy też nigdy straszyć dziecka lekarzem lub zastrzykiem, ani nie opowiadać mu "strasznych" bajek itp. Nerwowa atmosfera panująca w domu wpływa bardzo niekorzystnie na układ nerwowy dziecka. Dlatego trzeba^unikać wszelkiego rodzaju nieporozumień i sporów rodzinnych w obecności dziecka. Ruchliwy w tym wieku malec nie może nigdy pozostawać bez nadzoru osób dorosłych. Wszystkie środki chemiczne stosowane w gospodarstwie domowym, jak również lekarstwa, powinny być dla dziecka niedostępne.
Jeżeli dziecko nie korzysta z opieki żłobkowej, pozostaje w nadzorze dochodzącej, starszej osoby lub dziadków — osoby te powinny być przebadane przez lekarza i prześwietlone promieniami Roentgena. Rzecz jasna, propozycję tego rodzaju trzeba zrobić w sposób bardzo delikatny i kulturalny.

Ogólne zasady żywienia

Panuje powszechnie pogląd, że dziecko po pierwszym roku życia może już jeść wszystko, bez przestrzegania jakichkolwiek diet i norm. Jest to stanowisko z gruntu fałszywe i błędne. Żywienie w każdym okresie życia dziecka wymaga odpowiedniej wiedzy i przygotowania. Jadłospis musi zawsze uwzględniać odrębności rozwojowe rosnącego ustroju i jego możliwości trawienne. Nie rezygnując z indywidualnego żywienia każdego dziecka, musimy jednak przyjąć pewne określone normy żywienia dla każdego okresu życia dziecka.
W okresie żłobkowym, podobnie jak to czyniliśmy w poprzednich okresach, będziemy korzystali z norm opracowanych i wydanych przez Instytut Matki i Dziecka w Warszawie w formie broszur. Zgodnie z tym opracowaniem należy przyjąć, że dziecko w wieku od 1 do 3 lat potrzebuje na dobę około 80 kalorii (335 kJ) na 1 kg wagi ciała. Z tego 13% powinno przypadać na białka, 32% na tłuszcze i 55% na węglowodany. Podawane dziecku białka powinny być pochodzenia zwierzęcego, a białka roślinne mogą stanowić tylko pewien niewielki procent ogólnej ich wartości. Przeciętnie na 1 kg wagi ciała na dobę powinniśmy podawać dziecku 3—2,6 g białka. Podstawowym tłuszczem dla dzieci powinno być masło, śmietana i oleje roślinne, takie jak: sojowy, kokosowy i kukurydziany. Olej rzepakowy nie nadaje się do karmienia dzieci w ogóle. Nie należy też w tym wieku podawać dzieciom wszelkiego rodzaju margaryny.