Podział na poszczególne okresy życia dziecka, zastosowany w poradniku, jest podziałem umownym. Wiadomo, że granice między poszczególnymi etapami rozwojowymi są płynne i nie dadzą się ściśle ustalić, ponieważ rozwój dziecka jest procesem ciągłym. Podział na okresy życia ma nam tylko ułatwić zwrócenie uwagi na pewne charakterystyczne cechy w poszczególnych fazach rozwojowych, a także pozwolić na poznanie niektórych praw rządzących rozwojem dziecka.
Okres poniemowlęcy, zwany również żłobkowym, trwa dwa lata. Zaczyna się po ukończeniu pierwszego roku, a kończy pod koniec roku trzeciego. Podobnie jak w rozdziałach poprzednich, najpierw omówimy niektóre zasady oceny rozwoju psychomotorycznego dziecka w wieku żłobkowym.

Ogólna ocena rozwoju psychomotorycznego dziecka w wieku od 1 do 3 lat

Cechą charakterystyczną dla okresu noworodkowego było przystosowanie się dziecka do nowych warunków otoczenia. Okres niemowlęcy charakteryzował się bardzo szybkim wzrastaniem, natomiast okres poniemowlęcy, to przede wszystkim zdobywanie przez dziecko samodzielności. W okresie tym obserwujemy wyraźne zwolnienie tempa rozwoju fizycznego. W drugim roku życia dziecko rośnie już tylko 12 cm w ciągu całego roku, a waga jego ciała zwiększa się tylko o 2 kg. Począwszy od trzeciego roku tempo wzrastania "na długość" jeszcze bardziej maleje i wynosi około 6 cm rocznie. Obserwując dziecko w tym okresie wydaje nam się, że wyraźnie schudło. otóż jest to tylko pozorne chudnięcie, ponieważ w związku 2 Podjęciem przez dziecko wielu nowych czynności i funkcji samodzielnego poruszania się ilość tłuszczu odkładającego się teraz w skórze jest znacznie mniejsza niż w okresie niemowlęcym. Dostarczone z pożywieniem kalorie spożytkowane są dla rozwoju narządu ruchu, mięśni i kośćca. Wyraźnie zaczynają się zmieniać proporcje ciała. Dziecko staje się teraz bardziej proporcjonalne, a jego kształty bardziej zbliżone są wyglądem do sylwetki człowieka dorosłego.
W okresie poniemowlęcym z dnia na dzień wzrasta ruchliwość i sprawność ruchowa dziecka. Najpierw pojawiają się próby samodzielnego stania, potem dziecko zaczyna chodzić, a później biegać i skakać, co sprawia mu widoczną przyjemność. Powoli formuje się sklepienie stopy, która w okresie niemowlęcym, dzięki poduszce tłuszczowej, robiła wrażenie płaskostopia.
Szybko rozwija się mowa dziecka. Pojedyncze sylaby lub najprostsze wyrazy wypowiadane w wieku niemowlęcym zaczynają ustępować teraz dłuższym słowom, a potem zdaniom. Duża ruchliwość dziecka w tym okresie sprzyja zmęczeniu i może spowodować zmniejszenie apetytu. W wieku tym działa jeszcze czynnik emocji.
Podobnie szybko jak mięśnie, męczy się również ośrodkowy układ nerwowy. Dlatego właśnie dziecko w tym wieku nie potrafi długo skoncentrować się na jednej czynności i jego zainteresowania zmieniają się co chwilę.
Dziecko w wieku poniemowlęcym powinno już dobrze opanować funkcję świadomego oddawania moczu i kału. Próby sadzania na nocniczku można już podejmować w 10 miesiącu życia. Pęd do samodzielności przejawia się w powtarzanych często słowach — "siama, ja siama" itp.
Wzrastające zaciekawienie otoczeniem daje o sobie znać przez zadawanie niezliczonej liczby pytań w formie "co to" i "dlaczego". Przejawem "wyzwalania się" spod ucisku i kurateli otoczenia są słowa "nie chcę", "nie będę" itp.
Prześledźmy teraz umiejętności psychomotoryczne dziecka w zależności od jego wieku.
W 15 miesiącu dziecko chodzi samodzielnie, zamyka i otwiera pudełko, ściąga i rzuca przedmioty, mówi ze zrozumieniem kilka słów i wykonuje proste polecenia osób dorosłych.