32.Różne są powody, przy tym rzadko kiedy
uwiadamiane, dla których od samego początku z jednym z dzieci współżycie
układa się gorzej niż z innymi. Dwa ewentualne czynniki wspomniałem w punkcie
29- po pierwsze, rodzice mogli nie być przygotowani psychicznie do tej właśnie
ciąży po drugie, w tym okresie mogły istnieć w domu nienormalne napięcia.
Samo dziecko mogło ich źle usposobić już na wstępie, różniąc się całkowicie od
tego, jakiego się po cichu spodziewali — urodził się chłopiec, gdy liczyli na
dziewczynkę, bardzo pospolitej urody dziecko zamiast oczekiwanej ślicznotki,
nieoczekiwanie wątłe niemowlę w porównaniu z pozostałymi silnymi dziećmi.
Mała, być może, płakała całymi miesiącami z powodu gazów, jakby z pogardą
odnosząc się do daremnych wysiłków rodziców, aby ją uspokoić. Ojciec doznał
rozczarowania, gdy okazało się, że syn nie ma w sobie nic ze sportowca czy
zabijaki; matka — gdy udowodnił, że nie ciągnie go do książek. Nie pomaga
inteligentnym skądinąd rodzicom świadomość, iż nie można zamówić sobie
takiego dziecka, jakiego się pragnie. Będąc tylko ludźmi, mają irracjonalne
oczekiwania i nie potrafią przezwyciężyć uczucia zawodu.
Gdy dzieci trochę podrosną, mogą nam przypominać, przy czym uświadomimy
to sobie lub nie, brata, siostrę, ojca czy matkę — kogoś z nich, kto nam
niemało w życiu dokuczył. Córka będzie, być może, przypominała matce jej
własną młodszą siostrę, która jej stale wchodziła w drogę — mimo to matka nie
będzie do końca świadoma, iż to właśnie jest głównym powodem jej częstego
rozdrażnienia.

Ojciec może być, dajmy na to, przesadnie zaniepokojony jakąś cechą
charakteru syna — np. jego nieśmiałością — i nigdy nie skojarzy tego z faktem,
że sam jako dziecko przeżywał nieraz ciężkie chwile, walcząc z własną nieśmiałością.
Można by sądzić, że ktoś, kto sam przecierpiał niemało, próbując przezwyciężyć
swoją mniej lub bardziej domniemaną wadę, powinien mieć zrozumienie dla
takich samych obciążeń u własnego dziecka. Niestety, zwykle bywa odwrotnie.


33. Irytacja i aprobata są składowymi procesu wychowywania. Typowo ludzka
skłonność do silnej reakcji emocjonalnej na zachowanie dziecka pracuje też dla
nas w sensie pozytywnym: utrwalamy w dzieciach te dobre cechy, które sami
mamy ugruntowane dzięki rodzicom. Robimy to automatycznie, nie musząc
wcale myśleć, skutecznie bowiem wyuczyliśmy się w dzieciństwie określonych
postaw. Gdyby nie to, wychowywanie dzieci byłoby jeszcze dziesięciokrotnie
trudniejsze niż jest.

A więc ludzka to rzecz i normalna, i nieunikniona, że żywimy różne uczucia
do każdego z dzieci, że bywamy zniecierpliwieni pewnymi cechami i dumni
z innych. Te wszystkie mieszane uczucia to tylko różne aspekty głębokiego
Poczucia obowiązku, nakazującego nam nadać dzieciom właściwy kierunek.
Jeżeli jednak rodzice czują się bardzo winni, bo dziecko drażni ich bez
przerwy, może to doprowadzić do narastających komplikacji we wzajemnych
stosunkach. Poczucie winy rodziców bardziej utrudni dziecku życie niż ich
irytacja. Omawiam to w paragrafie 532.


34. Depresyjne nastroje u matki. Matka w pierwszym okresie opieki nad
niemowlęciem może popaść na jakiś czas w nastrój ogólnego zniechęcenia. To
dość powszechne uczucie, zwłaszcza przy pierwszym dziecku. Nie czuje się na
siłach poruszyć palcem, ażeby zaradzić jakiemuś złu. Płacze bez powodu. Wiele
rzeczy widzi w czarnych kolorach. Nieustanny płacz dziecka wytrąca ją z równowagi.
Jedna zaczyna się martwić, że niemowlę jest ciężko chore, inna, że mąż
zrobił się dziwny i nieprzystępny, jeszcze inna, że straciła całą urodę. Nastrój
depresyjny może przyjść w kilka dni po urodzeniu dziecka lub dopiero po kilku
tygodniach. Najczęściej jednak, gdy matka opuszcza szpital, gdzie była całkowicie
obsłużona, i wraca do domu, gdzie nagle przejmuje pełnię opieki nad
dzieckiem i całym gospodarstwem. Choćby nawet miała kogoś do pomocy w tym
czasie, to jednak przytłacza ją znany już ciężar odpowiedzialności za cały dom
plus całkowicie nieznana odpowiedzialność za bezpieczeństwo i samopoczucie
malutkiego dziecka. Nie pozostają bez wpływu wszystkie fizjologiczne i hormonalne
zmiany okresu połogowego, które prawdopodobnie powodują znaczne
obniżenie nastroju.

Większość matek nie odczuwa aż takiego przygnębienia, by można określać je
mianem depresji. Pomyślicie w tym momencie, że popełniam błąd mówiąc
o nieprzyjemnych rzeczach, które wcale nie muszą się zdarzyć. Wspominam
o nich jednak, ponieważ wiele matek mówiło mi później: „Jestem pewna, że nie
byłabym tak depresyjnie nastawiona czy zniechęcona, gdybym wiedziała, jak
powszechne są te nastroje. Byłam natomiast pewna, że całe moje spojrzenie na
życie zmieniło się już na zawsze". Łatwiej nam stawić czemuś tam czoło wiedząc,
że wielu innych też przez to przeszło i że to sprawa przejściowa.

Gdy tylko popadasz w nastrój przygnębienia, spróbuj oderwać się w pierwszym
i drugim miesiącu od bezustannego czuwania nad niemowlęciem, szczególnie
gdy dużo płacze. Idź do kina lub do salonu kosmetycznego, spraw sobie nową
sukienkę. Znajdź czas na jakieś nowe lub nie ukończone zajęcie — pisanie,
malowanie, szycie, jakąś zmianę w urządzeniu mieszkania — na coś twórczego
1 satysfakcjonującego. Od czasu do czasu odwiedź wypróbowaną przyjaciółkę.
Weź ze sobą dziecko, jeśli nie znajdziesz nikogo, kto by się nim zajął. Zaproś do
siebie starych znajomych. Wszystko to będzie miało działanie tonizujące. Będąc
w depresji, możesz nie mieć na to ochoty. Gdy jednak zmusisz się, poczujesz się
o wiele lepiej. A to jest ważne dla dziecka, dla męża i dla ciebie. Jeśli depresja nie
ustąpi w ciągu kilku dni lub się nasili, powinnaś szybko skontaktować się
z psychiatrą, który okaże się w tym okresie wielką pomocą i podporą.


35 Inne uczucia. W ciągu pierwszych tygodni pobytu dziecka w domu rodzice są
na ogół bardziej niespokojni niż zwykle. Martwią się płaczem dziecka i napadami
nerwowego krzyku, podejrzewając coś poważnego. Niepokoi ich każde kichnięcie
i każde zaczerwienione miejsce. Na palcach zakradają się do pokoju dziecka,
żeby sprawdzić, czy jeszcze oddycha. Ta nadopiekuńczość ma w tym okresie
charakter instynktowny. W ten sposób, jak sądzę, natura zdobywa gwarancję, że
miliony niedoświadczonych rodziców na całym świecie, a są wśród nich także niedojrzali
i beztroscy, potraktują poważnie nowe obowiązki. Trochę niepokoju
dobrze robi osobom z natury mało odpowiedzialnym. Najsilniej jednak uderza
oczywiście w rodziców bardzo sumiennych, którzy najmniej tego potrzebują. Na
szczęście to mija.

Wspomnę jeszcze o innych charakterystycznych dla tego okresu przeżyciach.
Początkowo — będąc w szpitalu — kobieta czuje się zdana całkowicie na
pielęgniarki i wdzięczna im za opiekę, jaką sprawują nad dzieckiem. Potem
następuje gwałtowna zmiana nastawienia: matka nabiera przeświadczenia, że
sama potrafi pielęgnować dziecko i po cichu boleje nad tym, że pielęgniarki ją
w tym wyręczają. Jeśli pielęgniarka została zamówiona do domu, matka przejdzie
przez wspomniane dwie fazy nastroju raz jeszcze. Z pewnością chęć samodzielnego
opiekowania się własnym dzieckiem jest zjawiskiem normalnym. Na wstępie
matka nie objawia takiej ochoty, głównie z tego powodu, iż uważa się za osobę
niekompetentną. Im silniej przeżywa poczucie niekompetencji, tym bardziej
będzie zdecydowana dochodzić swych praw, kiedy nabierze odwagi.