Każda z tych trzech grup mierników charakteryzuje odmienne zagadnienia i z tego względu nie można ich traktować jako równorzędne. Chociaż więc działalność służby zdrowia, a także warunki zdrowotne decydują o zdrowiu ludności, to jednak do właściwych mierników stanu zdrowia można zaliczyć tylko te, które wymieniono w grupie pierwszej.
Wśród mierników związanych ze stanem zdrowia ludności można wyróżnić trzy:
— wskaźniki pozytywne, określające pośrednio stan zdrowia;
— wskaźniki negatywne, opisujące stopień braku zdrowia (występowanie choroby);
— wskaźniki pośrednie, oceniające pośrednio stan zdrowia.
Za pozytywne mierniki zdrowia przyjmuje się umownie określony stopień rozwoju oraz sprawności poszczególnych narządów, układów oraz całego organizmu, obserwowany na podstawie objawów bądź metodami klinicznymi, a niekiedy mierzony próbami laboratoryjnymi.
Wśród najczęściej badanych zmiennych określających zdrowie od strony pozytywnej można wyróżnić kilka podstawowych grup.
Pierwszą grupę stanowią cechy odnoszące się do rozmiarów ciała bądź jego ciężaru. Należą do nich pomiary wysokości ciała, długości poszczególnych jego odcinków, obwody, ciężar, powierzchnia itp., umożliwiające obliczenie różnych wskaźników pochodnych, np. wyrażających proporcje ciała.
Drugą grupę stanowią zmienne dotyczące składników ciała, np. tkanki tłuszczowej i beztłuszczowej masy ciała, płynów ustrojowych itp.
Trzecia grupa obejmuje zmienne charakteryzujące procesy dojrzewania organizmu, takie jak dojrzałość szkieletowa, zębowa, morfologiczna, płciowa, dojrzałość emocjonalna, psychiczna, społeczna.
Wreszcie czwarta grupa to te wskaźniki, które opisują stan czynnościowy ustroju, jego wydolność (np. krążenia, oddychania) i sprawność (siła, wytrzymałość, zwinność itp.).
Wykorzystanie w praktyce pozytywnych mierników zdrowia w chwili obecnej może być traktowane wyłącznie jako uzupełnienie mierników negatywnych. Tak więc ciągle jeszcze mierzymy raczej brak zdrowia, tj. oceniamy występowanie chorób lub ich skutki.
Dane o zachorowaniach są najczęściej stosowanym negatywnym miernikiem stanu zdrowia. Należy jednak podkreślić, że liczbowe ujęcie danych o chorobach jest sprawą skomplikowaną i z tego względu informacje te rzadko są dokładne i kompletne.
Najczęściej stosowanymi wskaźnikami rozpowszechnienia chorób wśród danej ludności są zapadalność (zachorowalność) i chorobowość. Zapadalność mówi1 o liczbie nowych kolejnych zachorowań na daną jednostkę chorobową, np. grypę, odrę itd., na określonym terenie (np. kraju) w określonym czasie, najczęściej w ciągu roku, w przeliczeniu na tysiąc, 10 tys. lub 100 tys. mieszkańców. Natomiast chorobowość informuje o liczbie chorujących (bez względu na czas, w którym doszło do zachorowania) na jakąś jednostkę chorobową (np. cukrzycę, gruźlicę itp.) na określonym terenie przez określony czas. Wskaźniki chorobowości stosuje się głównie do chorób przewlekłych, w których ważna jest znajomość nie tylko liczby przypadków nowych zachorowań, ale i liczby wszystkich chorych.
Często do oceny stanu zdrowia wykorzystywane są dane o zgonach. Główną zaletą tej statystyki jest jej kompletność, ponieważ każdy zgon jest rejestrowany. Również jednak i tutaj wiarygodność rozpoznań przyczyn zgonów może być w niektórych wypadkach wątpliwa. Duże znaczenie dla oceny stanu zdrowia ludności mają współczynniki umieralności proporcjonalnej oraz współczynniki śmiertelności. Umieralnością proporcjonalną nazywa się stosunek zgonów z określonej przyczyny do ogólnej liczby zgonów w określonym czasie i na danym terenie. Śmiertelnością zaś nazywamy stosunek liczby zgonów na daną chorobę do liczby chorych na tę chorobę. Współczynniki te obliczane są przeważnie na 100 lub 1000 osób.
Pośrednie informacje o stanie zdrowia ludności można uzyskać przez analizę szeregu innych cech. Można tu wymienić takie współczynniki określane w pewnym czasie (najczęściej na rok), jak umieralność niemowląt (dzieci w wieku od 0 do 12 miesięcy), która jest czułym wskaźnikiem sytuacji zdrowotnej populacji, umieralność ogólna (stosunek całkowitej liczby zgonów na danym terenie do liczby ludności tego terenu), przeciętne dalsze trwanie życia (prawdopodobna długość dalszego życia w zależności od płci i wieku), przyrost naturalny ludności (różnica między liczbą urodzeń a liczbą zgonów), płodność (stosunek liczby porodów w ciągu roku do liczby kobiet w wieku 15—45 lat), urodzenia (liczby urodzeń w stosunku do liczby ludności na danym terenie) i szereg innych rzadziej wykorzystywanych.
Jak więc widać z przedstawionego powyżej przeglądu najczęściej stosowanych mierników stanu zdrowia, ocena zdrowia ludności ma na celu określenie stopnia rozpowszechnienia chorób oraz różnych zjawisk i właściwości biologicznych populacji jako wykładników jej adaptacji do warunków środowiska.