Obok wymienionych już wyżej długofalowych i trwałych przystosowań człowiek przystosowuje się także do krótkotrwale działających czynników środowiska, reagując na warunki otoczenia lub obciążenia zmianami czynnościowymi. Ten rodzaj przystosowania może mieć różne w swej istocie formy. Na przykład wzrost maksymalnej liczby rozwiązanych zadań lub innych efektów pracy maksymalnej w trakcie wielokrotnych prób polega na wyćwiczeniu, wdrożeniu do pracy, wprawie. W czasie pracy fizycznej dokonują się także zmiany przystosowawcze m.in. dotyczące budowy mięśni, ich przemiany materii a nawet przemiany materii całego ustroju. Do tych zmian przystosowawczych dochodzi na drodze odpowiedniego treningu.
Zmiany środowiska i trybu życia, jak to już podkreślono, mogą wpływać na zdrowie i chorobę za pośrednictwem mechanizmów genetycznych, tj. formowania się mutacji w komórkach rozrodczych. Nic zatem dziwnego, że we współczesnych czasach, kiedy zmiany takie zachodzą szybko i są bardzo różnorodne, zwiększa się możliwość wzrostu zaburzeń pochodzenia genetycznego, zwłaszcza że sprzyjają temu osiągnięcia współczesnej medycyny umożliwiające przeżycie i posiadanie potomstwa wielu osobnikom z defektami genetycznymi, którzy dawniej nie żyli zbyt długo (niektóre wrodzone zaburzenia rozwojowe, np. wady serca, wrodzone wady metaboliczne, np. fenyloketonuria). Nie bez znaczenia są także zmniejszające się siły sprzyjające procesowi doboru naturalnego, tj. eliminacja w krajach rozwiniętych dwóch podstawowych mechanizmów podtrzymujących selekcję — wybiórczej umieralności w okresie przedpokwitaniowym oraz zróżnicowanej rozrodczości, min. na skutek planowania rodziny.
Chociaż więc wzrost liczby niekorzystnych genów w populacji jest bardzo powolny, to jednak stanowi realne zagrożenie, któremu trzeba przeciwdziałać. Celowi temu ma m.in. służyć sieć poradni genetycznych, a także specjalistycznych przychodni (np. w Towarzystwie Planowania Rodziny), w których są rozpoznawane tego rodzaju wad, a młodzi ludzie obarczeni nieprawidłowościami genetycznymi mogą uzyskać poradę także w odniesieniu do zawierania małżeństw, możliwości posiadania zdrowego potomstwa itp.
Organizm człowieka w procesie ontogenezy ma różną wrażliwość na działanie czynników środowiskowych. Jest ona największa w momencie intensywnego, szybkiego rozwoju lub regresji bądź kiedy z innych powodów dochodzi do znacznego wzrostu aktywności metabolicznej tkanek. Okresem takiej zwiększonej wrażliwości jest wiek rozwoju progresywnego, a w szczególności okres dwóch pierwszych lat po urodzeniu, wiek pokwitania oraz w nieco mniejszym stopniu wiek 6-8 lat ze względu na zwiększoną aktywność neurohormonalną poprzedzającą pokwitanie. Rzutuje to nie tylko na procesy rozwoju, lecz także na przebieg chorób (tab. 1.1).
Z powyższych względów okres dzieciństwa i młodości ma szczególne znaczenie dla zdrowia jednostki i populacji. Ponadto należy brać pod uwagę fakt, że wpływy środowiska (zarówno negatywne, jak i pozytywne) ujawniają się nie tylko w momencie ich działania w dzieciństwie, ale rzutują potem na stan zdrowia osobnika dojrzałego, na szybkość i wiek wystąpienia procesów regresji, a więc szybkość starzenia się.
Przebieg najczęściej typowy, w chorobach zakaźnych cykliczny, dający uodpornienie, zwykle kończący się zupełnym wyzdrowieniem, u większości chorych przebieg podobny, zapobieganie masowe przez uzdrowotnienie otoczenia
przewlekły, długi okres inwalidztwa przed śmiercią nie zabezpiecza przed ponownym zachorowaniem, usposabia do innych chorób, duże indywidualne różnice w przebiegu, indywidualne zapobieganie przez wczesne wykrycie
Dzieci żyjące w złych warunkach bytowych, źle żywione, zwłaszcza w okresach szczególnej wrażliwości, w wypadku braku właściwej i na czas przeprowadzonej interwencji medycznej, psychologicznej czy społecznej będą mniej wartościowe biologicznie jako ludzie dojrzali (np. pokrzywicze zmiany w układzie kostnym upośledzające sprawność fizyczną, ograniczające możliwość wyboru zawodu itp.).
Przykład tego rodzaju wpływu zilustrowano na rys. 1.7: ludzie, którzy przeżyli wojnę w różnych okresach rozwoju, w wieku dorosłym charakteryzowali się różnym deficytem wzrostu.
Dzieci wychowywane w nieodpowiednich warunkach psychospołecznych, pozbawione szeregu bodźców zmysłowych (np. zaniedbane wychowawczo, bez rodziców itp.), zwłaszcza we wczesnych okresach życia, mają uniemożliwione lub bardzo ograniczone możliwości rozwinięcia ważnych mechanizmów i wzorców odpowiedzi, bez których ich zdolności przystosowawcze do otoczenia psychospołecznego pozostają upośledzone także i po zakończeniu rozwoju, w wieku dojrzałym (nie w pełni rozwinięta inteligencja, nieprawidłowa osobowość itp.).
Z tych kilku przykładów niezbicie wynika, że stan zdrowia człowieka dorosłego, szybkość postępowania procesów inwolucyjnych są w znacznym stopniu zależne od stanu zdrowia osobnika w dzieciństwie, od warunków społeczno-ekonomicznych i biogeograficznych, w jakich w tym okresie bytował, od sposobu żywienia, trybu życia itp.