Definicja "zdrowia" jest niezmiernie trudna do sformułowania. W znaczeniu potocznym zdrowie rozumiane jest na ogół jako stan, w którym nie ma choroby, cierpienia ani niedołęstwa. A zatem mówiąc o zdrowiu trzeba jednocześnie mieć na uwadze choroby (zaburzenia, dolegliwości), ponieważ oba pojęcia są w definicjach nierozerwalnie związane. Gdyby nie istniał stan zwany chorobą, nie można by mówić o zdrowiu. Te dwa stany zajmują jakby przeciwstawną pozycję w opinii społecznej. Nie są to jednak, jak się dalej okaże, stany wzajemnie się wykluczające, ponieważ jednocześnie współistnieją, wzajemnie się przenikając. W każdym bowiem przypadku, nawet ciężkiej choroby, możemy mówić także o jakimś poziomie zdrowia, a także odwrotnie, w pełni zdrowia bardzo często możemy wykryć współistniejące stany chorobowe. Mimo to wiele, nawet współczesnych encyklopedii określa zdrowie jako nieobecność choroby lub jako normalny stan organizmu, a chorobę jako naruszenie zdrowia.
Taki sam obiektywny stan zdrowia czy choroby może być odmiennie określany przez poszczególne osoby, ponieważ jest uzależniony od ich indywidualnych potrzeb, reakcji, kultury itp. Tak więc pojęcia te są względne, a znalezienie uniwersalnej definicji jest trudne, jeśli w ogóle możliwe. Można przypuszczać, że słowa "zdrowie", "choroba" mają wyraźne znaczenie tylko wtedy, gdy dotyczą określonego człowieka przebywającego w określonym środowisku psychofizycznym i społecznym.
Opisana sytuacja sprawia, że istnieje tak wiele różnych definicji zdrowia. Najpowszechniej przyjęta jest definicja Światowej Organizacji Zdrowia, według której "zdrowie jest nie tylko brakiem choroby lub niedomagania, ale także stanem dobrego samopoczucia fizycznego, psychicznego i społecznego". Definicja ta, podkreślająca względność pojęcia zdrowia, nie rozwiązuje jednak w pełni sprawy obiektywnej oceny stanu, w jakim znajduje się dany człowiek, czy też grupa ludzi. Stąd definicje zdrowia formułowane w latach późniejszych są bardziej ścisłe,
podkreślające, że zdrowie jest nie tylko brakiem choroby czy niedomagania, ale dobrym samopoczuciem oraz takim stopniem przystosowania psychofizycznego i społecznego, jaki jest osiągalny dla danej jednostki w najkorzystniejszych dla niej warunkach.
Według obecnych poglądów zdrowie człowieka należy więc rozumieć nie jako "stan", zjawisko statyczne, ale jako proces dynamiczny, proces stałego przystosowywania się organizmu do konkretnych warunków biogeograficznych i społeczno-bytowych, pozwalający mu na optymalne funkcjonowanie przez maksymalnie długi czas.
Ze względu na to, że warunki środowiska, w jakim żyje człowiek, podlegają ciągłym zmianom, stałe są też zmiany układu równowagi między ustrojem człowieka a otaczającym go środowiskiem. Zachwianie tej równowagi, powodujące przekraczanie określonych granic, prowadzi do powstania choroby, zaburzenia funkcjonowania organizmu, dolegliwości itp., a jej umocnienie — do polepszenia zdrowia.
Podstawowe czynniki decydujące o zdrowiu człowieka tworzą cztery grupy:
— czynniki genetyczne (sposób działania genotypu) i paragenetyczne (wpływ właściwości konstytucjonalnych matki na płód),
— czynniki środowiskowe (sposób działania środowiska pozaustrojowego),
— tryb życia (praca, nauka, wypoczynek, sposób żywienia),
— kultura zdrowotna (poziom wiedzy o zdrowiu i praktyczne jej wykorzystanie).
Zasadnicza, jak się wydaje, jest rola czynników środowiskowych, ponieważ nawet determinanty genetyczne i potencjalne możliwości ich oddziaływania są zależne od otaczającego środowiska. Jednocześnie jednak trzeba podkreślić, że wrażliwość na wpływy środowiska, stan rozwoju mechanizmów obronnych ustroju są w znacznym stopniu zdeterminowane genetycznie.
Chociaż więc znaczenie czynników środowiskowych jest największe z punktu widzenia możliwości działania praktycznego, czynniki genetyczne i środowiskowe są nierozłączne.
Ustrój ludzki podlega stałym zmianom, które chociaż nie są adaptacyjne w sensie genetycznym, to jednak stają się takie na skutek działania selekcji. Proces ten w odróżnieniu od innych gatunków przebiega u człowieka o tyle łatwiej, że populacje ludzkie są polimorficzne. W danym środowisku nie istnieje zatem jeden prawidłowy typ genetyczny, ale jest ich wiele i zależnie od rodzaju warunków tego środowiska w procesie selekcji dochodzi do przewagi danego typu.